Σκελετος.

Το Κατά Ματθαίον πάθος του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ

by Δημήτρης Μπούκας

Το Κατά Ματθαίον πάθος του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ παίχτηκε πρώτη φορά στον ναό του Αγίου Θωμά της Λειψίας την Μεγάλη Παρασκευή του 1727. Λίγα είναι βέβαια για την διαδικασία της σύνθεσης του Πάθους, πάντως ο Μπαχ έκανε τροποποιήσεις μέχρι το 1746. Το Κατά Ματθαίον πάθος είναι το δεύτερο και μεγαλύτερο πάθος του Μπαχ που σώζεται, μαζί με το Κατά Ιωάννην πάθος του 1724.

Τα πάθη του Μπαχ είναι θρησκευτικά ορατόρια τα οποία εξιστορούν τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Ιησού, από τον Μυστικό Δείπνο μέχρι τον ενταφιασμό. Στο Κατά Ματθαίον πάθος, ο ευαγγελιστής, δηλαδή ο αφηγητής ο οποίος παραδοσιακά είναι τενόρος, εξιστορεί με ρετσιτατίβα, δηλαδή με γρήγορη μουσική απαγγελία, τα δύο προτελευταία κεφάλαια, κστ΄ και κζ΄, του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου κατά την μετάφραση του Μαρτίνου Λούθηρου στα γερμανικά. Τα λόγια του Ιησού, των μαθητών, των αρχιερέων, του Πιλάτου και άλλων προσώπων τραγουδούν τραγουδιστές. Τις φωνές των πληθών και των όχλων τραγουδούν δύο χορωδίες. Πέραν του κειμένου του Ευαγγελίου, το Πάθος περιέχει ρετσιτατίβα και άριες, που τραγουδούν οι σολίστες, και χορωδιακά· τα κείμενα αυτών των μερών έχει γράψει ο ποιητής Christian Friedrich Henrici, γνωστός με το ψευδώνυμο Picander. Τέλος, περιέχει και χορικά τα οποία είναι ύμνοι με μελωδίες συντεθειμένες από παλαιότερους συνθέτες και τα οποία ήταν γνωστά στο εκκλησίασμα που τα τραγουδούσε μαζί με την χορωδία. Το αποτέλεσμα της δομής του έργου με τους έντονους διαλόγους, τις ανατριχιαστικές χορωδίες των όχλων και τις άριες που σχολιάζουν την δράση, είναι ότι θυμίζει περισσότερο όπερα παρά ένα συμβατικό ορατόριο. Το Κατά Ματθαίον πάθος είναι ό,τι κοντινότερο έχει γράψει ο Μπαχ σε όπερα, δεδομένου ότι το συμβούλιο της πόλης της Λειψίας, του οποίου ο Μπαχ ήταν υπάλληλος, απαγόρευε οπερατικά στοιχεία σε θρησκευτικά έργα. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Μίκη δυστυχώς άλλαξες την ιστορία

by Δημήτρης Παυλόπουλος

Οι καμπάνες που σήμαναν στο συλλαλητήριο της ντροπής της προηγούμενης Κυριακής δεν ήταν σε καμία περίπτωση αυτές του Ρίτσου, οι βαμμένες με αίμα, οι τραγουδημένες από στόματα λαϊκών αγωνιστών γνωστών και άγνωστων που πέθαναν για να ζήσουν ελεύθεροι, που θυσίασαν τα σώματά τους για να μην θυσιάσουν τις ιδέες τους. Ιδέες ζωντανές, πληρωμένες με το αίμα τους, χτισμένες στα κακοτράχαλα βουνά της Ελλάδας, καθάριες , πελώριες στο μπόι των ανθρώπων και στο μπόι των ονείρων τους.

Φυσικά οι ιδέες αυτές δεν έχουν καμία σχέση με τα συνθήματα και τους ανθρώπους που βρέθηκαν σε μία παράδοξη συγκέντρωση με αποκορύφωμα το πιο παράδοξο όλων, την παρουσία και ομιλία του Μίκη. Ενός παγκοσμίου φήμης συνθέτη που στα 93 του χρόνια, αποφάσισε να ενορχηστρώσει και να διευθύνει την πιο περίεργη, παράξενη και συνάμα επικίνδυνη ορχήστρα σε ένα κρεσέντο φασιστικών και ακροδεξιών, σε κάθε περίπτωση άκρως συστημικών ορατορίων. Προεξέχουσες μορφές του φασιστικού πενταγράμμου, ο Κασιδιάρης, ο Σαμαράς, ο Γεωργιάδης, παπάδες, γιοι αρχιβασανιστών της Μακρονήσου και άλλοι επιφανείς παραχαράκτες της ιστορίας του λαού και της χώρας. Όλοι αυτοί δηλαδή που έχουν κατορθώσει να ξεπουλήσουν τα πάντα και τους πάντες με σκοπό να διασώσουν το πιο απάνθρωπο και βάρβαρο σύστημα αυτού του κόσμου που ακούει στο όνομα καπιταλισμός. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Για το χριστουγεννιάτικο δέντρο των Ιωαννίνων

by Δημήτρης Μπούκας

Αν δεν είχε βγάλει ανακοίνωση το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης για το χριστουγεννιάτικο δέντρο του Δήμου Ιωαννίνων, ίσως να μην σκεφτόμουν κι εγώ τι πήγε τόσο στραβά μ’ αυτό το δέντρο. Αλλά το Μουσείο είναι ένα σεβαστό ίδρυμα και η υπεράσπιση του δέντρου με ιντρίγκαρε.

Το δέντρο λοιπόν είναι εντελώς αποτυχημένο διότι είναι μια ευτελής και ελάχιστη απομίμηση ενός προταθέντος, τεράστιου και μνημειακού για τον Κομμουνισμό κτηρίου, η οποία επομένως αδυνατεί να προκαλέσει οποιοδήποτε συναίσθημα, γιορτινό, θαλπωρής, καλαισθησίας, απορίας, προόδου, επαναστατικότητας, ή οτιδήποτε άλλο, πέραν της ευτέλειας και της γελοιότητας. Όταν ο πύργος του Τάτλιν προοριζόταν να είναι ένας πύργος ακμαίας τεχνολογίας και ψηλότερος από τον πύργο του Άιφελ, το χριστουγεννιάτικο δέντρο των Ιωαννίνων κατάληξε να είναι χειρότερο από τον πύργο του Άιφελ των Φιλιατρών ή αυτόν έξω από το καζίνο στο Λας Βέγκας.

Γενικά, η θυσία της παραδοσιακής αισθητικής μας χάριν της μόρφωσης αυτών που θα είχαν θελήσει να μάθουν για τον Τάτλιν ίσως να άξιζε. Το συγκεκριμένο όμως δέντρο είναι ευτελέστατο και ελάχιστο, μία κακή απομίμηση. Ο κόσμος αντιλαμβάνεται την ευτέλεια και γελάει μ’ αυτήν για να μην τον πιάσει πλήξη. Το πείραμα επομένως όχι μόνο απέτυχε αλλά θεωρητικά θα μπορούσε να έχει αντίθετα αποτελέσματα.

Τέλος, πρόβλημα πλέον είναι ότι στην πλατεία δεν βρίσκεται και το ευτελές δέντρο-απομίμηση, αλλά μόνο αυτό. Ένα μοντέρνο έργο τέχνης, στο οποίο φορτώθηκε ένας μορφωτικός σκοπός που απέτυχε τελείως και αποτελεί ειρωνεία αν σκεφτούμε από πού είναι εμπνευσμένο, θα όφειλε πλέον να συνυπάρξει με κάτι που θα μπορούσε να πετύχει έναν σκοπό που θα είχε αναλάβει· για παράδειγμα, τον επιμορφωτικό ή πρωτοποριακό βάζοντας ένα πραγματικά μοντέρνο χριστουγεννιάτικο δέντρο-έργο τέχνης, ή αυτόν της γιορτινής θαλπωρής με το παραδοσιακό χριστουγεννιάτικο δέντρο.

Διάκοσμος και έγκλημα

by Δημήτρης Μπούκας

Adolfloos.2

Ο Adolf Loos, περίπου 1904.

Το δοκίμιο Διάκοσμος και έγκλημα (γερμανικά: Ornament und Verbrechen) του Adolf Loos (1870–1933) δόθηκε πρώτα ως ομιλία το 1910 στην Βιέννη στον Ακαδημαϊκό Σύλλογο Λογοτεχνίας και Μουσικής (Akademischer Verband für Literatur und Musik). Το δοκίμιο κάνει σφοδρή επίθεση στον διάκοσμο επάνω σε καθημερινά χρηστικά αντικείμενα, όπως τα έπιπλα. Επιτίθεται κυρίως στον διάκοσμο της Σετσεσιόν (Secession), την αυστριακή δηλαδή Art Nouveau. Εν ολίγοις, γράφει ότι το στολίδι σε χρηστικά αντικείμενα είναι οπισθοδρομικό, όχι μόνο αισθητικά, διότι δεν προσφέρει τίποτα στον σύγχρονο άνθρωπο, αλλά και οικονομικά, ακριβώς διότι ο τεχνίτης που το φτιάχνει δεν πληρώνεται επαρκώς για τις ώρες εργασίας του. Επομένως, είναι εγκληματικό για την οικονομία, τόσο την εθνική όσο και την ατομική.

Το δοκίμιο πρωτοδημοσιεύθηκε το 1913 στο έντυπο Les Cahiers d’aujourd’hui στα γαλλικά. Μόλις το 1929 δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στα γερμανικά, στην Frankfurter Zeitung. Συχνά αναφέρεται το 1908 ως το έτος συγγραφής, αλλά αυτό δεν φαίνεται να ισχύει. Μάλλον, ο τότε βοηθός του Loos και αρχιτέκτων, ο Heinrich Kulka, ανέγραψε το έτος 1908 στην Frankfurter Zeitung, είτε διότι ο Loos δεν θυμόταν καλά είτε ήθελε να φανεί ότι έχει την πρωτοκαθεδρία στην αντιπαράθεση με τους σετσεσιονιστές. Το 1908 αναπαράχθηκε ύστερα σε όλες τις επόμενες εκδόσεις. Εδώ, η μετάφραση στα ελληνικά είναι δική μου. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ο Στάλιν της Εσθονίας

by Δημήτρης Παυλόπουλος

Εξήντα τέσσερα χρόνια μετά από τον θάνατό του και ακόμη τον φοβούνται. Ακόμη τον εχθρεύονται και τον συκοφαντούν. Δεν ξέρουν όμως ποιος πραγματικά ήταν. Ξέρουν αυτά που επιτρέπονται σε μία Ευρώπη, σε έναν κόσμο και σε ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα που βαφτίζει την κρίση ανάπτυξη, την φτώχεια πρόοδο, την συσσώρευση του πλούτου από τους πολλούς στα χέρια λίγων ως φυσικό φαινόμενο.

Σε μία  Ευρώπη που στήνει φασιστικές φιέστες με σκοπό να κρύψει τα σύγχρονα εγκλήματά της, προσβάλλοντας όχι μόνο την μνήμη όσων θυμούνται, αλλά και το αίμα των 60 εκατομμυρίων που χάθηκαν όχι τυχαία, αλλά πέσανε θύματα της ναζιστικής κτηνωδίας. Ανάμεσά τους ήταν και εφτακόσιες χιλιάδες Έλληνες αλλά και περίπου ένδεκα εκατομμύρια Ρώσοι, πολλοί εξ αυτών στρατιώτες του Κόκκινου στρατού. Ενός ένδοξου στρατού αποτελούμενου από απλούς στην πλειονότητά τους Ρώσους πατριώτες, που κατάφερε στις 9 Μαΐου του 1945, μετά από πολύμηνες και σκληρές μάχες, να καρφώσει το σφυροδρέπανο, στην καρδία του ναζιστικού κτήνους, στο γερμανικό κοινοβούλιο, έχοντας λυτρώσει παράλληλα από τον θάνατο εκατομμύρια μελλοθάνατους. Όλα αυτά συνέβησαν διότι υπήρχε ένας άξιος ηγέτης και εμπνευστής μια γιγάντιας αντίστασης έναντι του ναζισμού. Αυτός ήταν Ο Ιωσήφ «Στάλιν». Ένας ηγέτης που αγωνίστηκε για την ελευθερία του τόπου του και του λαού του. Ένας ηγέτης που, όπως παραδέχτηκε και ο ίδιος ο Τσώρτσιλ στα απομνημονεύματά του, ένας από τους βασικούς αντιπάλους του Στάλιν, πήρε την Σοβιετική Ένωση από το αμόνι και την έκανε πυρηνική δύναμη.

Όλα όσα γράφονται και λέγονται σήμερα είναι για να θρέψουν τα νύχια των νεοφασιστών, κρατικών και παρακρατικών, επισήμων και ανεπισήμων. Γι’ αυτούς, πάντα ο Στάλιν θα είναι φασίστας και πάντα  η 9η Μαΐου θα είναι ημέρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως η πραγματικότητα και η ιστορία μαρτυρούν άλλα…