Σκελετος.

Tag: Παιδεία

Η κρίση στα ελληνικά πανεπιστήμια

by Δημήτρης Παυλόπουλος

Το ζήτημα των πανεπιστημίων είναι ένα από τα καυτά θέματα κάθε κυβερνητικής θητείας, το οποίο όμως ποτέ δεν επιλύεται, πάντα επουλώνεται και κάθε χρόνο η πληγή ξανανοίγει και δε φτάνει μόνο αυτό, αλλά γίνεται και βαθύτερη. Η τριτοβάθμια παιδεία είναι θύμα της συσσωρευμένης πολιτικής που στόχο έχει να απαξιώσει και να νεκρώσει τον ζωντανότερο ιστό της κοινωνίας. Όχι μόνο τα τελευταία 4 χρόνια, οπότε η κατάσταση έχει γίνει τραγικότερη όσο ποτέ, μετά και την τελευταία μαρτυρική περίοδο του Σεπτεμβρίου, με το άδικο και προσβλητικό προς τους εργαζόμενους και την πανεπιστημιακή κοινότητα, μέτρο της διαθεσιμότητας των διοικητικών υπαλλήλων, αλλά και παλαιότερα δεν δινόταν η απαιτούμενη προσοχή προς τα ιδρύματα.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, αφενός την μεγάλη ψαλίδα μεταξύ ζήτησης και προσφοράς εργασίας, αφετέρου την ένταση εκείνων των φωνών που ζητούν την ιδιωτικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κατά τα ξένα πρότυπα και με τρόπο παρόμοιο με αυτόν που ακολουθήθηκε στο πεδίο των άλλων δύο βαθμίδων (ιδιωτικά σχολεία).

Ωστόσο, εμπειρικά σκεπτόμενος καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η ιδιωτική παιδεία (περιορισμένη στις δύο πρώτες βαθμίδες) κάθε άλλο παρά ωθεί την αναβάθμιση και της δημόσιας. Ειδικότερα δε, αν συνυπολογιστεί και το φαινόμενο της φροντιστηριακής εκπαίδευσης που έχει φτάσει στο σημείο να υποκαθιστά τον ρόλο του σχολείου στις δύο τελευταίες τάξεις του.

Η λύση δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα πεδίο εκπαίδευσης αποκλειστικά για λίγους και πλούσιους, διότι με αυτόν τον τρόπο κατρακυλάμε αιώνες πίσω, σε εποχές που μόνο οι γόνοι ισχυρών οικογενειών μορφώνονταν και μόρφωναν όποιον άλλον επέλεγαν να «τιμήσουν» με το προνόμιο αυτό. Αντίθετα η λύση είναι να αντιμετωπίσουμε την παιδεία με στόχο την ποιοτική της αναβάθμιση, χωρίς να ταράσσουμε τους σύγχρονους πυλώνες της, δηλαδή την ελεύθερη και δωρεάν πρόσβαση σε αυτήν.

Χρειάζεται να ανοίξει ένας διάλογος, κυρίως με τους φοιτητές και τους καθηγητές για τις πραγματικές ανάγκες των πανεπιστημίων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι κυβερνητικές απαιτήσεις των περικοπών και της άγριας λιτότητας που έχουν καταντήσει τα πανεπιστήμια ανεπαρκή και ανάξια έργου. Αναλυτικότερα, πρέπει να αναζητηθεί ένα σχέδιο, όχι στα πρότυπα άλλων κρατών που έχουν άλλους ρυθμούς αλλά στα πλαίσια των αναγκών των μελών αυτής της πνευματικής κοινωνίας. Είναι τραγική η εικόνα διαλυμένων και βρόμικων κτηρίων, διαλέξεων κάτω από αφόρητη ζέστη ή κρύο (γιατί δεν επαρκούν τα αποθεματικά που κουρεύτηκαν στο PSI του 2011 επί υπουργίας Βενιζέλου) ή ακόμη το γεγονός ότι σε πολλά εργαστηριακά μαθήματα παρατηρούνται βασικές ελλείψεις που δυσχεραίνουν την διδασκαλία και αποξενώνουν και τον ίδιο τον φοιτητή από το γνωστικό του αντικείμενο.

Όλα αυτά και ακόμη περισσότερα πρέπει να συζητηθούν και να αντιμετωπισθούν, όχι ως φαινόμενα παρακμής που στρώνουν το έδαφος για αθρόες ιδιωτικοποιήσεις, αλλά ως βασικές ανάγκες εύρυθμης λειτουργίας των πανεπιστημίων. Η παιδεία, όπως και η υγεία, πρέπει επομένως να τεθούν σε πρώτο πλάνο, ίσως και να αποτελέσουν την αιτία για την αναμενόμενη και πολυπόθητη αλλαγή που επιτάσσουν οι συνθήκες, αλλαγή προς το καλύτερο και δικαιότερο. Ίσως και αυτός να είναι και ο φόβος της κυβέρνησης, ότι μία ισχυρή παιδεία μπορεί να ανατρέψει την πολιτική και τους πολιτικούς.

Η παιδεία παίζει

by Δημήτρης Παυλόπουλος

loverdos8

Με μία λιτή και απέριττη ανακοίνωση ο επαναπατρισμένος στο ΠΑΣΟΚ, υπουργός Παιδείας, Α. Λοβέρδος, ξεκαθάρισε ότι ο νόμος για τους αιώνιους φοιτητές θα εφαρμοστεί από 31/8. Με άλλα λόγια έκανε σαφές ότι η Παιδεία αλλάζει ρότα και επιτέλους θα αποπνέει έναν άλλο, πιο δυτικό αέρα.

Ωστόσο, όπως όλα σε αυτή τη χώρα, έτσι και αυτό γίνεται ανάποδα, αφού το προϊσχύον σύστημα δημιούργησε τους αιώνιους φοιτητές, τώρα έρχεται ένα μεταρρυθμιστικό σύστημα που διώχνει όλους τους φοιτητές που συγκεντρώνουν παραπάνω από 2 χρόνια σπουδών επί των προβλεπόμενων, κοινώς το ν+2. Όμως με αυτή τη νέα ρύθμιση, καίγονται εκτός από τα ξερά και τα χλωρά, δηλαδή οι φοιτητές που αναγκαστικά παραμέλησαν τις σπουδές τους για ορισμένο διάστημα, με σκοπό να εργαστούν για να συντηρήσουν τον εαυτό τους, εφόσον οι γονείς τους αδυνατούν να τους υποστηρίξουν οικονομικά. Αυτό όμως δε γίνεται κατανοητό από την πολιτεία που εδώ και τώρα απαιτεί περικοπές.

Έτσι, αφού μειώνει προοδευτικά τον αριθμό των εισακτέων στα πανεπιστήμια, τώρα έρχεται και πετάει έξω περίπου 180.000 φοιτητές. Όμως κανείς δεν αναρωτιέται με ποιον τρόπο προέκυψε αυτός ο αριθμός και γιατί αντιστοιχεί στο ήμισυ του συνόλου της φοιτητικής κοινωνίας. Μήπως λοιπόν, το ζήτημα ή μάλλον το πρόβλημα είναι βαθύτερο από μία απλή αριθμητική μείωση;

Μήπως η πανεπιστημιακή ενότητα, εκτός από απολύσεις διοικητικών υπάλληλων, καθαριστών και καθαριστριών, μειώσεις στη χρηματοδότηση κατά 70% (τα τελευταία 4 χρόνια), χρειάζεται συνολικότερη αναδόμηση προς το συμφέρον των φοιτητών, των οικογενειών αυτών και των καθηγητών και όχι προς τις επιταγές της τρόικας και των ιδιωτικών συμφερόντων.

Όλοι θα συμφωνήσουμε ότι πράγματι η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι πολύπλοκη. Οι φοιτητές, κυρίως οι αριστεροί, απαιτούν και διεκδικούν τα μέγιστα δυνατά που διατηρούν το δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα του πανεπιστημίου. Αντίθετα οι υπόλοιποι που συντάσσονται με τις μεταρρυθμιστικές πολιτικές απαιτούν περικοπές και περιστολές αδιακρίτως σε κάθε τομέα.

Η λύση βρίσκεται κάπου στη μέση. Είναι αδιανόητο και οδυνηρό για ένα κράτος που χάνει τα περισσότερα κοινωνικά του σωσίβια που του επέτρεπαν την αξιοπρεπή επιβίωση, να χάνει και το βασικότερο ή ένα από τα βασικότερα που είναι η παιδεία. Αναλυτικότερα, θεμελιώδες και πρωταρχικό γνώρισμα για μία προσπάθεια ανασυγκρότησης της ανώτατης εκπαίδευσης είναι η προστασία του δημόσιου και δωρεάν χαρακτήρα της και όχι η εισαγωγή διδάκτρων, η περικοπές στη χορήγηση συγγραμμάτων που αναγκάζουν τους περισσότερους φοιτητές να δαπανούν μεγάλα ποσά για την αγορά επικουρικού συγγράμματος, το οποίο ενδέχεται να έχει ζητήσει και ο καθηγητής του μαθήματος για την καλύτερη κατανόηση του διδακτικού αντικειμένου.

Από την άλλη, πρέπει να γίνει μία ουσιαστική αξιολόγηση των δομών και των υπηρεσιών των πανεπιστημίων, με βάση τις ίδιες τις ανάγκες τους και όχι τις ανάγκες της κυβέρνησης ή την αδυναμία αυτής για την εξεύρεση χρημάτων από άλλη πηγή. Δηλαδή, να μην παρατηρηθεί το φαινόμενο που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, κατά το οποίο δεν υπάρχει προσωπικό στις διοικητικές υπηρεσίες των πανεπιστημίων ή προσωπικό καθαριότητας, με αποτέλεσμα τη δικαιολογημένη δυσφορία φοιτητών και καθηγητών.

Συμπερασματικά, η κυβερνητική πρακτική διαπνέεται από ένα αίσθημα προχειρότητας, όπως τον προηγούμενο Σεπτέμβρη πέταξε πάνω στο τραπέζι το μέτρο της διαθεσιμότητας για τους διοικητικούς υπαλλήλους, αδιαφορώντας για τις ολέθριες συνέπειες που ακόμη δεν έχουν επουλωθεί, έτσι και τώρα πετάει το ζήτημα των αιωνίων φοιτητών παρασύροντας με το μέτρο αυτό τις ζωές και το μέλλον πολλών φοιτητών που πραγματικά αδυνατούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους λόγω των συνθηκών που επικρατούν σε κοινωνία και οικονομία, συνθήκες οι οποίες αποτελούν ενσυνείδητες και ψηφισμένες επιλογές των μελών της κυβέρνησης.